Daşkənddəki İslam Sivilizasiyası Mərkəzinin ərazisinə qədəm qoyanda 10 hektarlıq sahəni əhatə edən kompleksin miqyası insanı heyrətə gətirir. Xast-İmam ansamblının yanında inşa edilmiş və artıq dünyanın ən möhtəşəm İslam mədəniyyəti muzeylərindən biri kimi “Ginnesin rekordlar kitabı”na daxil edilmiş bu möhtəşəm kompleks ilk andan etibarən əzəmət və harmoniyanın vəhdəti ilə heyranlıq doğurur.

AZƏRTAC-ın Daşkənddəki İslam Sivilizasiyası Mərkəzinə ilk dəfə səfər edən müxbirinin verdiyi məlumata görə, layihənin ideyası Özbəkistan Respublikasının Prezidenti Şavkat Mirziyoyevə məxsusdur. Təməl daşı rəmzi olaraq 2018-ci il iyunun 15-də, Ramazan bayramı günü qoyulub. Binanın tikintisi təxminən 8 il davam edib və bu işlərə 4 minə yaxın mütəxəssis cəlb olunub.

Binanın memarlığı Şərq sənət üslubuna həsr olunmuş bir himndir və burada hər bir ziyarətçi doğma estetik bağlılığı dərhal hiss edə bilər.

Monumental fasadı hündürlüyü təxminən 34 metr olan səkkiztağlı portal bəzəyir. Onların hər biri Özbəkistanın tarixi-mədəni bölgələrinin – Səmərqənd və Buxaradan Xivə və Kokandadək – özünəməxsus üslubunda işlənib. Kompleksin üzərində 60 metrdən çox yüksəklikdə nəhəng günbəz ucalır və onun altında 50 min kvadratmetr sahəni əhatə edən məkan yerləşir. Azərbaycan memarlarının orta əsrlərə aid memarlıq irsi də əsrlər boyu İslam xəttatlığı və ornamentləri ilə qovuşduğundan bu monumental harmoniya olduqca doğma təsir bağışlayır.

Kompleksin daxili tərtibatında ənənəvi sənətkarlıq nümunələrindən istifadə olunub, belə ki, burada gəc üzərində oyma sənəti, keramikoplastika, miniatür rəngkarlığı və zərif xəttatlıq öz əksini tapıb. Lakin kompleksin əsl mənəvi ürəyi Müqəddəs Quran Zalıdır.

Sahəsi 1200 kvadratmetr olan bu möhtəşəm məkan 50 tona yaxın ağırlığa malik, 1,6 milyon “Swarovski” kristalı ilə bəzədilmiş çilçıraqdan yayılan işıqla aydınlanır. Zalın mərkəzindəki rotondada əfsanəvi Osman Mushafı (VII əsrə aid, ceyran dərisi üzərində Kufə xətti ilə yazılmış və UNESCO-nun “Dünya yaddaşı” reyestrinə daxil edilmiş əlyazmanın orijinal nüsxəsi) qorunur. Dörd yüzə yaxın səhifədən ibarət olan, xəlifələrin yaşadığı dövrün yaddaşını özündə saxlayan və Əmir Teymur tərəfindən Səmərqəndə gətirilən qədim əlyazmanın 338 səhifəsinin görünüşü hər bir zəvvar və tədqiqatçıda heyrət və ehtiram hissi doğurur.

Ekspozisiyada əlyazmalara və elmi əsərlərə xüsusi diqqət yetirilib. Burada müxtəlif dövrlərə aid 114 nadir Quran nüsxəsindən ibarət kolleksiya, həmçinin İmam əl-Buxarinin əsərlərinin ən mötəbər nüsxələri, Əl-Fərabi, İbn Sina və Əl-Biruninin traktatları toplanıb. Ekspozisiyalar interaktiv panellər, virtual laboratoriyalar və ziyarətçilərlə Azərbaycan dili də daxil olmaqla bir neçə dildə danışan alimlərin rəqəmsal avatarları ilə təchiz olunub.

Ziyarətçilər üçün müxtəlif interaktiv formatlar da nəzərdə tutulub. Burada immersiv zallara və müasir multimedia ekspozisiyalarına baş çəkmək, Özbəkistan şəhərlərinin rəqəmsal rekonstruksiyaları arasında gəzmək və keçmişin böyük alimlərinin rəqəmsal obrazları vasitəsilə elmi kəşflər haqqında “birinci şəxsin dilindən” danışılan hekayələri dinləmək mümkündür.

Məhz bu zallarda Azərbaycan və Mərkəzi Asiya mədəniyyətlərinin Böyük İpək Yolunun vahid intellektual ağacı ilə nə qədər dərin bağlılığa malik olduğunu aydın şəkildə dərk edirsən.

Dini relikviyalar arasında Kisva (Kəbənin örtüyünün bir parçası) xüsusi yer tutur. Mərkəzdə nümayiş etdirilən nümunə XIX əsrə aiddir və 1859-cu ildə Osmanlı sultanı I Əbdülməcidin əmri ilə hazırlanıb. Ekspozisiyada, həmçinin XIII əsrə aid Kəbə qapısının həqiqi qədim açarları nümayiş olunur.

Birinci İntibah Zalı qədim sikkələr, sənətkarlıq nümunələri və memarlıq abidələrinin maketləri kimi nadir eksponatları əhatə edir. Burada əlyazmalar xüsusi yer tutur, belə ki, İmam əl-Buxarinin “Əl-Cami əs-Səhih” (“Etibarlı toplu”) əsəri burada qorunur. Bu əsər “Qutub əs-Sittə”yə (“Altı kitab”) daxil olan mötəbər hədis toplusudur. Həmçinin Əl-Fərabinin “Əra əhl əl-mədinə əl-fəzilə” (“Fəzilətli insanların şəhəri”) traktatının XVII əsrə aid nüsxəsi nümayiş etdirilir.

İkinci İntibah Zalı Əmir Teymur və Teymurilər dövrünə həsr olunub. Həmin dövrə aid artefaktlar arasında XIV əsrə aid “Əmir Teymurun Türkmən fərmanı”nın orijinalı da var. İkinci İntibah qalereyasında XV əsrə aid orijinal ipək çapanları və Buxara-Şiraz miniatürlərini gördükdə insan heyrətə gəlir. Azərbaycanlı tamaşaçı üçün bu, Təbriz miniatür məktəbi ilə sıx əlaqələri və bu gün də “TURKSOY” kimi beynəlxalq institutların himayəsi altında fəal şəkildə qorunan və tədqiq edilən ortaq türk irsini birbaşa xatırladır.

Muzey kompleksi heyrətamiz dərəcədə müasirdir, belə ki, burada yaşı 80 min ilədək olan tarixi artefaktlar multimedia immersiv şouları, LED ekranlar və “Humo AI” süni intellekti ilə bir arada təqdim olunur. Fasadlarda holoqrafik şou işıqlandıqda, kompleksin ətrafında isə Əmir Teymurun yenidən salınmış bağlarının yarpaqları xışıldadıqda bir həqiqət aydın olur: İslam Sivilizasiyasının Mərkəzi sadəcə muzey deyil, keçmişlə gələcək arasında canlı bir körpüdür. Azərbaycan isə bu nəhəng mədəni məkanın ayrılmaz hissəsi kimi həmin körpüyə səmimi və qürur dolu heyranlıqla baxır.