Bu gün Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidmətinin (XRİTDX) əməkdaşları peşə bayramlarını qeyd edirlər.

AZƏRTAC xatırladır ki, XRİTDX-nin fəaliyyətinin əsası 1994-cü ildə Azərbaycan Respublikası Ali Dövlət Hakimiyyət və İdarəetmə Orqanlarının Baş Mühafizə İdarəsinin tərkibində “Rabitə və texniki bölmə”nin yaradılması ilə qoyulub. Sonrakı illərdə qurumun fəaliyyət istiqamətləri genişlənərək müstəqil şöbə, idarə və departament kimi formalaşıb.

XRİTDX-nin mətbuat katibi Saidə Bayramova AZƏRTAC-a müsahibəsində bildirib ki, bu gün Xidmətin fəaliyyəti xüsusi rabitənin təmin olunması ilə yanaşı, dövlət informasiya resurslarının və sistemlərinin təhlükəsizliyinin, kibertəhdidlərə qarşı müdafiənin və milli rəqəmsal dayanıqlılığın təmin edilməsini əhatə edir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 sentyabr 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidmətinin Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Agentliyinin yaradıldığı gün – 26 sentyabr 2012-ci il tarixi XRİTDX əməkdaşlarının peşə bayramı günü kimi təsis olunub. XRİTDX əməkdaşları bu il peşə bayramının 14-cü ilini qeyd edirlər.

Süni intellekt kibertəhdidlərin xarakterini dəyişib

XRİTDX-nin idarə rəisi Nadir Novruzov AZƏRTAC-a müsahibəsində bildirib ki, süni intellekt hücumun özünü dəyişib.

“Əvvəllər ciddi kiberhücum üçün komanda lazım idi, aylarla hazırlıq gedirdi. İndi həmin işi bir nəfər bir neçə saata görür.

Məsələn, fişinq məktublarını götürək. Əvvəllər onlar başqa dillərdən tərcümə edilirdi, mətndə qrammatik səhvlər olurdu, insan oxuyan kimi şübhələnirdi. İndi məktub sizin dilinizdə gəlir, sizin haqqınızda yazılır. Saxta olduğunu anlamaq çətinləşib.

Deepfake isə hədəfi dəyişib. Əvvəllər əsas iş informasiya sistemlərini qorumaq idi. İndi ona insanın qərarını qorumaq da əlavə olunub. Klonlanmış bir səs hər hansı bir qurumda, ya təşkilatda səhv qərarın verilməsinə səbəb ola bilər. Üstəlik, saxta məlumat dəqiqələr içində yayılır, təkzib üçün isə günlər lazım gəlir.

Ən təhlükəli məqamlardan biri də budur ki, saxta məzmun çoxaldıqca həqiqətin özü şübhə altına düşür. Əsl sənəd, foto və ya video da “bu deepfake-dir” deyə qəbul edilməyə bilər. Yəni problem təkcə yalana inanmaqda deyil, həqiqətə inanmamaqdır”, – deyə N.Novruzov bildirib.

O qeyd edib ki, kibertəhdidlərin vətəndaşlığı yoxdur. Bir ölkədə başlayan hücum saatlar içində bütöv bir regionun enerji və rabitə sistemlərinə toxuna bilər.

“Heç bir dövlət təkbaşına müdafiə oluna bilməz - buna görə də kiberdiplomatiya artıq texniki məsələ deyil, xarici siyasətin bir hissəsidir”, - deyə N.Novruzov bildirib.

İdarə rəisinin sözlərinə görə, süni intellektin inkişafı bu prosesi daha da təcili edib – hücumlar sürətlənib, saxta məzmun isə dövlətlər arasında etimada təsir edə bilər.

N.Novruzov bildirib ki, noyabrın 19-da Bakıda keçiriləcək Kiberdiplomatiya üzrə İkinci Beynəlxalq Konfransın mövzusu da elə budur – “Süni intellekt dövründə güc və təsir – Dəyişən kibermühitə regional baxış”.

“Konfransda kiberittifaqlar və strateji muxtariyyətdən tutmuş kritik infrastrukturun transsərhəd qorunmasına qədər geniş spektr müzakirə olunacaq. Bir sual isə bütün panelləri birləşdirir: kiberməkanda dövlətlərin bir-biri ilə qarşılıqlı münasibətləri necə olmalıdır?”, - deyə o əlavə edib.

Dövlət informasiya təhlükəsizliyində növbəti mərhələ

Rəqəmsallaşmanın sürətləndiyi bir dövrdə dövlətin informasiya təhlükəsizliyi qarşısında növbəti mərhələnin əsas prioritetlərindən danışan N.Novruzov deyib:

“Dövlətin informasiya təhlükəsizliyinin yeni mərhələyə keçidinə ehtiyac var. Bu da kiberdayanıqlılığın təmin edilməsidir. Prioritet müdafiə ilə paralel dayanıqlılığa verilməlidir. Yəni sual artıq “kiberhücum olacaqmı” deyil, “kiberhücum olarsa sistem işini davam etdirəcəkmi”dir. Bunu da təmin etmək üçün ilk növbədə yaradılan informasiya sistemləri ilkin layihə mərhələsində təhlükəsizlik tələbləri nəzərə alınmaqla layihələndirilməlidir.